Artykuł · Słuchanie, słowa i krzyk
Dziecko przeklina: jak reagować na brzydkie słowa
Obiad u babci, wszyscy przy stole, a Twój czterolatek z uśmiechem rzuca słowo, którego na pewno nie powinien znać. Zapada cisza, ktoś się czerwieni, ktoś parska śmiechem. A Ty zastanawiasz się, gdzie to usłyszał i czy teraz będzie je powtarzał przy każdej okazji.
Spokojnie. Brzydkie słowa pojawiają się u wielu przedszkolaków. HealthyChildren.org (AAP) zauważa, że młodsze dzieci często nie znają znaczenia słów, których używają, i powtarzają je po prostu dlatego, że usłyszały je od innych. Za to świetnie widzą, jak mocno te słowa działają na dorosłych. Ten sam serwis podkreśla, że samo przeklinanie nie jest oznaką zaburzeń emocjonalnych. Twoja reakcja może sprawić, że słowo szybko straci urok albo stanie się ulubioną zabawą.
Skąd dziecko zna przekleństwa i dlaczego ich używa
- Naśladowanie: dziecko powtarza to, co słyszy w domu, w przedszkolu, od starszych dzieci, w filmikach czy grach.
- Testowanie siły słów: śmiech albo oburzenie dorosłych pokazują, że to słowo „robi wrażenie”.
- Zabawa dźwiękiem: niektóre słowa po prostu śmiesznie brzmią, zwłaszcza te „łazienkowe”, o kupie i siusiu. HealthyChildren.org pisze, że takie słowa często pojawiają się u trzy- i czterolatków.
- Złość: dziecko, któremu brakuje słów na emocje, sięga po najmocniejsze, jakie zna.
- Chęć bycia zauważonym, szczególnie w grupie rówieśników.
To, który powód stoi za słowem, podpowiada, jak zareagować. Inaczej wygląda pierwszy raz z ciekawości, inaczej przekleństwo rzucone na złość, a jeszcze inaczej słowo wycelowane w kogoś.
Pierwszy raz: spokojnie i krótko
Zwykle najlepiej sprawdza się reakcja mało widowiskowa. HealthyChildren.org radzi, żeby nie reagować przesadnie: gdy dziecko nie widzi zszokowanej miny, używanie takich słów przestaje być tak zabawne. Zamiast krzyku, śmiechu czy kazania powiedz rzeczowo:
„To jest brzydkie słowo. U nas tak nie mówimy”.
I wróć do tego, co robiliście. Jeśli ktoś z dorosłych się zaśmiał, nie zawstydzaj dziecka i nie wracaj do tematu przy wszystkich.
W spokojnej chwili możesz zapytać: „Wiesz, co to słowo znaczy? Gdzie je usłyszałeś?”. Wyjaśnij prosto, bez szczegółów:
„Tego słowa ludzie używają, kiedy chcą kogoś obrazić albo kiedy są bardzo źli. Może komuś zrobić przykro”.
Taka rozmowa często przy okazji zdradza, skąd słowo się wzięło. Nie powtarzaj przy tym samego wulgaryzmu, wystarczy „to słowo”.
Gdy dziecko sprawdza, czy zadziała
Czasem przedszkolak mówi brzydkie słowo, patrząc Ci prosto w oczy i czekając na reakcję. HealthyChildren.org zauważa, że gdy dziecko przeklina, żeby Cię sprowokować, czasem najlepiej po prostu to zignorować. Możesz też spokojnie nazwać to, co widzisz, i przekierować uwagę, jak radzi ten sam serwis:
„Widzę, że to słowo wydaje ci się śmieszne. Pobawmy się w śmieszne słowa, które nikogo nie ranią: kalafiorowy pingwin!”
Jeśli zabawa w „łazienkowe” słowa wraca przy każdym posiłku, ustalcie miejsce i porę: „O kupie i siusiu rozmawiamy w łazience, nie przy stole”. HealthyChildren.org radzi uczyć dziecko, że pewne rozmowy pasują do jednych sytuacji, a do innych nie.
Gdy dziecko przeklina ze złości
Samo „nie wolno” nie wystarczy, bo złość nadal szuka ujścia. Dziecko potrzebuje czegoś w zamian. Wymyślcie razem własne „złościowe słowa”, które można bezpiecznie wykrzyczeć: „Sto tysięcy kaktusów!”, „Kurczę pieczone!”. Pomagaj nazywać emocje:
„Jesteś wściekły, bo wieża się przewróciła. Możesz powiedzieć: jestem wściekły! Albo tupnąć mocno nogą”.
Gdy dziecko wyrazi frustrację bez przekleństwa, zauważ to: „Powiedziałeś, że jesteś zły, zamiast brzydkiego słowa. Słyszę cię”. HealthyChildren.org radzi właśnie nagradzać dziecko za to, że wyraża frustrację bez przekleństw. Jeśli wybuchy złości u czterolatka są częste i gwałtowne, przeczytaj o napadach złości u 4-latka.
Gdy przekleństwo jest skierowane do kogoś
Przekleństwo rzucone w złości w stronę innej osoby to coś innego niż powtarzanie śmiesznego słowa. HealthyChildren.org pisze wprost, że przekleństw wymierzonych w drugą osobę nie należy tolerować. Tu reakcja powinna być stanowcza, ale spokojna:
„Nie pozwolę, żebyś tak mówił do babci. Możesz być zły, ale nie możesz nikogo obrażać”.
Zostań z dzieckiem, pomóż mu się uspokoić, a potem porozmawiajcie, jak naprawić sytuację, na przykład narysować coś dla babci albo powiedzieć „przepraszam”, gdy dziecko jest gotowe. Nie odsyłaj dziecka samego do pokoju i nie zawstydzaj go przy innych. Jeśli przezywanie i obrażanie innych dzieci powtarza się w przedszkolu, przydatny może być tekst o agresji słownej u 4–5-latka.
Język dorosłych i to, co dziecko ogląda
Przyjrzyj się temu, co dziecko słyszy. Przejrzyj filmiki i gry, z których korzysta, i w miarę możliwości oglądaj je razem. Więcej piszemy o tym w tekście jak ograniczać bajki, tablet i telefon. Porozmawiaj też z dorosłymi z otoczenia.
Najważniejszy jest jednak język w domu. HealthyChildren.org przypomina, że rodzice, którzy przeklinają w domu, uczą tego samego swoje dzieci. Jeśli wymknie Ci się przekleństwo, nazwij to:
„Ups, to było brzydkie słowo. Wymknęło mi się ze złości. Lepiej powiedzieć: to mnie bardzo złości”.
Dziecko widzi wtedy, że zasady obowiązują wszystkich, a błędy da się naprawić.
Typowe błędy
- Śmiech albo nagrywanie. Dziecko szybko uczy się, że to słowo przynosi uwagę.
- Długie kazanie. Daje słowu jeszcze więcej znaczenia.
- Zawstydzanie i kary. AAP zaleca, by nie stosować metod, które zawstydzają lub upokarzają dziecko, a HealthyChildren.org nazywa mycie ust mydłem niewłaściwym, skrajnym i nieskutecznym.
- Brak zastępstwa. Zakaz bez nowych słów na złość zostawia dziecko z pustymi rękami.
- Inne zasady dla dorosłych. „Mnie wolno, tobie nie” trudno zrozumieć.
Najczęstsze pytania
Dlaczego dziecko przeklina?
Zwykle naśladuje to, co słyszy, sprawdza, jak słowo działa na dorosłych, albo nie ma innych słów na złość. Młodsze dzieci często nie znają znaczenia przekleństw, których używają. To okazja do rozmowy, a nie powód do paniki.
Czy ignorować przekleństwa?
Przy prowokacji i zabawie słowem krótka, spokojna reakcja albo przemilczenie często wystarcza, bo bez widowni słowo traci urok. Nie ignoruj jednak przekleństw skierowanych w złości do konkretnej osoby. Wtedy jasno postaw granicę.
Jak wytłumaczyć dziecku, że słowo jest brzydkie?
Prosto i bez szczegółów: „To słowo może komuś zrobić przykro, ludzie używają go, żeby obrazić”. Nie powtarzaj wulgaryzmu i nie wchodź w jego znaczenie, jeśli dziecko o to nie pyta.
Czym zastąpić brzydkie słowa?
Wymyślcie razem śmieszne „złościowe słowa” i pomagajcie sobie nazywać emocje: „jestem wściekły”, „to mnie złości”. Doceniaj, gdy dziecko ich użyje.
Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą
Przekleństwa zwykle mijają, gdy przestają przyciągać uwagę i dziecko dostaje inne słowa na złość. HealthyChildren.org radzi porozmawiać z pediatrą, gdy przeklinaniu towarzyszą inne trudności, na przykład z rówieśnikami. Wsparcia warto szukać, gdy:
- dziecko używa słów albo odgrywa zachowania o treści seksualnej wyraźnie nieadekwatnej do wieku;
- przekleństwom towarzyszą częste wybuchy agresji, ranienie siebie lub innych;
- obrażanie innych dzieci prowadzi do wykluczenia z zabawy albo konfliktów w przedszkolu;
- dziecko jest przez większość czasu smutne, wycofane lub bardzo niespokojne;
- mimo spokojnych reakcji przez dłuższy czas nic się nie zmienia, a Ty czujesz bezradność.
Porozmawiaj z pediatrą o tym, co obserwujesz. Możesz też zgłosić się do bezpłatnej publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, która pomaga dzieciom od urodzenia i ich rodzicom, bez skierowania.
Podsumowanie
Przekleństwa u przedszkolaka to zwykle naśladowanie, zabawa słowem albo sposób na wyrażenie złości. Reaguj spokojnie i krótko, nie dawaj słowu widowni, wyjaśniaj prostymi słowami, dawaj dziecku zastępcze „złościowe słowa” i stanowczo stawiaj granicę, gdy przekleństwo ma kogoś zranić. Najwięcej robi jednak język, którym mówią dorośli wokół dziecka.
Źródła
- Swearing (HealthyChildren.org, AAP)
- Potty Talk: How Parents Can Discourage the Behavior (HealthyChildren.org, AAP)
- Effective Discipline to Raise Healthy Children (AAP, Pediatrics 2018)
- Tips for Connecting and Communicating (CDC)
- Poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne (Ministerstwo Edukacji Narodowej, gov.pl)
Przeczytaj też
- Dziecko piszczy i krzyczy: skąd to się bierze i jak pomócDziecko piszczy i krzyczy zamiast mówić? Poznaj przyczyny: radość, potrzeba uwagi, przebodźcowanie, słuch. Zabawy z głośnością i gotowe zdania.7 min czytania
- Jak nie krzyczeć na dziecko: co zrobić, gdy puszczają nerwyJak nie krzyczeć na dziecko? Poznaj sygnały ostrzegawcze, przerwę dla rodzica i sposób na przeprosiny po krzyku. Plus: gdzie szukać wsparcia dla siebie.8 min czytania
- Dziecko nie słucha poleceń: jak mówić, żeby dziecko słuchałoDziecko nie słucha poleceń? Najpierw sprawdź słuch, potem zmień sposób mówienia: kontakt, jedno krótkie polecenie, uprzedzanie. Gotowe zdania.7 min czytania
- Dziecko kłamie: jak reagować na kłamstwa i fantazje przedszkolakaDziecko kłamie albo zmyśla historie? Dowiedz się, jak odróżnić fantazję od kłamstwa i jak reagować spokojnie, żeby prawda była dla dziecka bezpieczna.7 min czytania
- Adaptacja w przedszkolu: jak przygotować dziecko i przejść przez pierwsze tygodnieAdaptacja w przedszkolu krok po kroku: jak przygotować dziecko przed wrześniem, jak przejść pierwsze tygodnie, regres i zmęczenie po przedszkolu.9 min czytania