Artykuł · Jedzenie, rodzeństwo i codzienne nawyki
Dziecko nie chce się dzielić: „moje!”, czekanie na kolej i zabawki przy gościach
Na placu zabaw inne dziecko sięga po łopatkę, a Twoje krzyczy: „Moje!” i przyciska ją do siebie z całych sił. W domu przychodzą goście, a przedszkolak chowa ulubione auta pod łóżko. Czujesz na sobie spojrzenia innych rodziców i zastanawiasz się, czy wychowujesz samoluba.
Spokojnie. Niechęć do dzielenia się to u małych dzieci zwyczajny etap rozwoju, a nie wada charakteru. Umiejętność dzielenia się i czekania na swoją kolej rośnie powoli, latami, i potrzebuje pomocy dorosłego. Poniżej znajdziesz, czego realnie można oczekiwać w danym wieku, co mówić i jak poradzić sobie z gośćmi i placem zabaw.
Dlaczego „moje!” jest tak ważne
Dla dwu- czy trzylatka zabawka, którą trzyma, to w pewnym sensie przedłużenie jego samego. Dziecko dopiero uczy się, że coś może należeć do niego, a jednocześnie na chwilę trafić do kogoś innego i wrócić. Do tego dochodzi słaba jeszcze kontrola impulsów: chęć zatrzymania zabawki jest silniejsza niż myśl o tym, że koledze jest przykro.
Ważne rozróżnienie:
- dzielenie się: oddanie czegoś swojego innym, często na dłużej,
- czekanie na kolej: „teraz ty, potem ja” przy jednej rzeczy, której wszyscy chcą użyć.
Obie umiejętności są trudne. Czekanie na swoją kolej w grach z innymi dziećmi CDC wymienia dopiero wśród umiejętności, które ma większość pięciolatków.
Czego oczekiwać w jakim wieku
CDC opisuje kamienie milowe jako to, co potrafi większość dzieci w danym wieku. Dla zabawy z rówieśnikami wygląda to mniej więcej tak:
- około 2,5 roku: dziecko bawi się obok innych dzieci i czasem razem z nimi; CDC radzi w tym wieku pomagać mu się dzielić, czekać na kolej i używać słów,
- około 3 lat: zauważa inne dzieci i dołącza do zabawy,
- około 4 lat: prosi, by pobawić się z dziećmi, pociesza innych, gdy są smutni albo zranieni,
- około 5 lat: przestrzega zasad lub czeka na swoją kolej w grach z innymi dziećmi.
HealthyChildren.org (AAP) dodaje, że przedszkolaki z czasem coraz mniej rywalizują, a coraz bardziej współpracują. Trzylatki potrafią już rozwiązywać spory, zamieniając się zabawkami albo bawiąc się po kolei, ale szczególnie na początku potrzebują zachęty dorosłego. Młodszy maluch potrzebuje, żeby dorosły prowadził go przez taką sytuację krok po kroku.
Jak uczyć dzielenia się bez zmuszania
Wyrywanie zabawki z rąk i oddawanie jej innemu dziecku („Masz się podzielić!”) może nauczyć głównie tego, że silniejszy może zabrać. Lepiej pokazywać, jak wygląda dzielenie się, i pomagać dziecku przejść przez trudny moment.
Nazywaj uczucia obu stron.
„Bardzo chcesz jeszcze pobawić się koparką. A Zosia też by chciała. To trudne, kiedy dwie osoby chcą tego samego.”
Proponuj kolejkę z jasnym końcem. Odliczanie, klepsydra albo minutnik pomagają, bo „potem” jest dla małego dziecka bardzo abstrakcyjne. HealthyChildren.org podpowiada, by przypominać, że gdy dwoje dzieci dzieli się zabawką, każde ma tyle samo czasu.
„Teraz bawisz się ty, aż przesypie się piasek w klepsydrze. Potem kolej Zosi. Potem znowu ty.”
Pokaż zamianę.
„Może Zosia da ci wiaderko, a ty jej łopatkę?”
Doceniaj próby. Pochwała dotycząca konkretnego zachowania mówi dziecku więcej niż ogólne „grzeczny”:
„Podajesz Kubie samochód, chociaż to dla ciebie trudne. Zobacz, jak się cieszy.”
Ćwiczcie w domu. Wspólna budowla z klocków, gra, w której podajecie sobie kostkę, nakrywanie do stołu „po kolei”: to bezpieczne okazje do nauki czekania, bez widowni. Gdy przy grach pojawia się płacz po przegranej, przydadzą się wskazówki z tekstu o tym, co robić, gdy dziecko nie umie przegrywać.
Goście w domu i zabawki „specjalne”
Wizyta kolegi to dla dziecka spore wyzwanie: ktoś obcy dotyka jego rzeczy na jego terenie. Ulubione rzeczy dziecka nie muszą być wspólne. Możesz pozwolić mu odłożyć kilka przedmiotów, które na czas wizyty są niedostępne.
Przed przyjściem gości:
- zapytaj dziecko, które 2–3 zabawki są „specjalne”, i schowajcie je razem na półkę lub do szafy,
- ustalcie, czym będzie się można bawić razem (klocki, kredki, piłka),
- zapytaj, co lubi gość, bo to dobra okazja, żeby pomyśleć o drugiej osobie,
- przygotuj kilka egzemplarzy podobnych rzeczy, na przykład dwie łopatki albo dużo kredek, żeby nie trzeba było walczyć o jedną.
Możesz powiedzieć:
„Twój miś i nowy wóz strażacki odpoczywają dziś w szafie. Resztą zabawek będziesz się bawić z Antkiem. Co mu pokażesz?”
Plac zabaw: cudze zabawki i cudzy rodzice
Na placu zabaw zasady są mniej jasne, bo spotykają się dzieci i rodzice z różnymi zwyczajami. Kilka zasad zdrowego rozsądku:
- Twoje dziecko nie musi oddawać zabawki od razu: może skończyć zabawę, a potem podać ją dalej.
- Jeśli inne dziecko wyrywa zabawkę, stań obok i spokojnie nazwij sytuację: „Kuba się jeszcze bawi. Za chwilę będzie twoja kolej”.
- Gdy Twoje dziecko chce czyjejś zabawki, ucz je pytać: „Mogę pożyczyć?”, a także przyjmować odmowę.
Z rodzicem drugiego dziecka pomaga krótkie, życzliwe zdanie:
„Uczymy się czekać na kolej. Pobawi się jeszcze chwilę i zaraz poda.”
Jeśli spór kończy się biciem lub popychaniem, zatrzymaj zachowanie i sięgnij po wskazówki z tekstu o tym, co robić, gdy dziecko bije inne dzieci na placu zabaw. A gdy kłótnia o łopatkę zamienia się w wielki płacz na oczach wszystkich, pomoże tekst o histerii dziecka w miejscu publicznym.
Typowe błędy
- Wymuszanie dzielenia się od razu i na każde żądanie: dziecko może uznać, że jego rzeczy nie są bezpieczne, i bronić ich jeszcze mocniej.
- Zawstydzanie: „Ale z ciebie sknera” rani i nie uczy niczego nowego.
- Oczekiwania ponad wiek: dwulatek nie poczeka długo i spokojnie na huśtawkę bez pomocy.
- Zabieranie wszystkiego „za karę”: lepiej spokojnie odłożyć jedną zabawkę, o którą trwa spór, i zaproponować inne zajęcie, gdy jest za mało rzeczy dla wszystkich.
Kłótnie między rodzeństwem często dotyczą zazdrości o uwagę rodzica, nie tylko zabawek. Piszemy o tym w tekście o zazdrości o młodsze rodzeństwo.
Najczęstsze pytania
W jakim wieku dziecko zaczyna się dzielić?
Umiejętność rozwija się stopniowo. Według CDC około 2,5 roku dziecko bawi się obok innych i czasem z nimi, a dopiero około 5 lat zwykle przestrzega zasad lub czeka na kolej w grach. Wcześniej dzielenie się wymaga dużej pomocy dorosłego.
Czy zmuszać dziecko do dzielenia się?
Lepiej nie wyrywać zabawki z rąk. Zamiast tego proponuj kolejkę z jasnym końcem albo zamianę, nazywaj uczucia i chwal każdą próbę. Dziecku, które czuje, że jego rzeczy są bezpieczne, często łatwiej je pożyczyć.
Jak uczyć czekania na swoją kolej?
Zaczynaj od krótkich, przewidywalnych odcinków czasu i pokazuj koniec: klepsydrą, minutnikiem albo odliczaniem. Ćwiczcie w domu przy grach i wspólnych zadaniach. Pamiętaj, że samodzielne czekanie na kolej to umiejętność, która dojrzewa latami.
Co zrobić na placu zabaw, gdy inne dziecko chce zabawkę?
Zaproponuj, by Twoje dziecko skończyło zabawę i potem podało zabawkę dalej, albo zaproponuj zamianę. Bądź blisko, nazywaj sytuację spokojnie i ucz pytania „Mogę pożyczyć?”. Rodzicowi drugiego dziecka wystarczy krótka, życzliwa informacja, że ćwiczycie czekanie.
Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą
Trudności z dzieleniem się są typowe dla małych dzieci i zwykle łagodnieją z wiekiem. Czasem jednak warto spojrzeć szerzej na rozwój społeczny dziecka. Porozmawiaj ze specjalistą, gdy:
- dziecko w wieku przedszkolnym zupełnie nie interesuje się innymi dziećmi i nie dołącza do zabawy,
- spory o zabawki niemal zawsze kończą się biciem, gryzieniem albo zrobieniem komuś krzywdy,
- dziecko nie reaguje na smutek czy płacz innych, a jest już przedszkolakiem,
- w przedszkolu słyszysz, że dziecko jest stale wykluczane z zabawy albo samo wciąż wyklucza innych,
- dziecko przestaje robić rzeczy, które już umiało (mowa, zabawa z innymi).
Pierwszym krokiem może być rozmowa z pediatrą, który oceni rozwój dziecka. Wsparcie znajdziesz też w bezpłatnej publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej: pomaga ona dzieciom od urodzenia i ich rodzicom, bez skierowania.
Podsumowanie
„Moje!” to zwyczajny etap, a nie egoizm. Dzielenie się i czekanie na kolej to umiejętności, które dojrzewają latami: według CDC czekanie na swoją kolej w grach pojawia się u większości dzieci około 5 lat. Zamiast zmuszać, pokazuj kolejkę z jasnym końcem, proponuj zamiany, nazywaj uczucia i chwal próby. Przed wizytą gości pozwól schować kilka zabawek „specjalnych”, a na placu zabaw bądź blisko i mów spokojnie. Twoja cierpliwość jest dla dziecka ważną lekcją życzliwości.
Źródła
Przeczytaj też
- Odpieluchowanie: jak spokojnie pożegnać pieluchęOdpieluchowanie krok po kroku: oznaki gotowości, pierwsze dni z nocnikiem, wpadki bez kar, regres, pielucha na noc i kiedy zaparcia to sygnał do pediatry.9 min czytania
- Ile bajek dziennie dla dziecka? Zalecenia WHO i AAP oraz jak ograniczać ekrany bez awanturIle bajek dziennie dla dziecka zalecają WHO i AAP? Zalecenia dla dzieci do 5 lat i 4 kroki, jak ograniczać tablet i telefon oraz wyłączać bajkę bez awantury.8 min czytania
- Dziecko nie chce myć zębów: sposoby na wieczorne szczotkowanie bez walkiDziecko nie chce myć zębów? Ile pasty według wieku, do kiedy pomagać, 5 sposobów do wyboru, gotowe zdania i plan, gdy wieczorem kończy się płaczem.9 min czytania
- Dziecko nie chce zrobić kupy do nocnika: siku już tak, kupa tylko w majtki albo w pieluchęSiku do nocnika tak, kupa tylko w majtki albo w pieluchę? Przyczyny, 4 sposoby do wyboru, małe kroki od pieluchy, gotowe zdania i kiedy do pediatry.8 min czytania
- Dziecko nie chce jeść: wybredność i odmowa jedzenia bez walki przy stoleDziecko nie chce jeść albo je tylko kilka rzeczy? Jak oswajać nowe potrawy bez zmuszania, co mówić przy stole i kiedy iść z niejadkiem do pediatry.7 min czytania